Menu Sluit
Dossier

Flexibele verpakkingen en recycling

Producten zoals koffie, soep, chips en snoep worden veelal verpakt in flexibele meerlaagse verpakkingen, ook wel laminaten genoemd. Laminaten bestaan uit dunne laagjes van verschillende materialen, vaak een combinatie van kunststof en aluminium. Ze worden toegepast om producten te beschermen, onder meer tegen vocht, zuurstof en licht. Door gebruik van een minimale hoeveelheid materiaal zijn laminaten een efficiënte manier om de houdbaarheid van het product te verlengen. Vanwege deze eigenschappen komen ze - als je de milieubelasting van een verpakking berekent met een levenscyclusanalyse - als zeer duurzame optie naar voren. Laminaten zijn momenteel echter niet optimaal circulair inzetbaar, omdat ze lastig zijn te recyclen.

Uitdagingen

  • Om meerlaagse verpakkingen circulair inzetbaar te maken, moet worden gekeken of ze kunnen worden vervangen door recyclebare mono-materialen. Flexibele verpakkingen van de kunststoffen PP, PET, PA, EPP, PS en PLA zijn op dit moment niet optimaal recyclebaar en komen bij de sortering van afval in de zogenoemde mixfractie terecht. Daar kunnen geen nieuwe flexibele verpakkingen meer van worden gemaakt. Op dit moment lukt het alleen met zuiver PE-folie om daar weer een nieuwe verpakkingsfolie van te maken. Gerecyclede PE kan niet meer voor voedselverpakkingen worden gebruikt.
  • Laminaten die worden ingezet, moeten zo min mogelijk verstorend zijn voor bestaande recyclingprocessen. Soms worden de in laminaten toegepaste materialen uit de recycling geweerd, omdat ze verpakkingsprocessen kunnen frustreren en een negatieve invloed kunnen hebben op de kwaliteit van het recyclaat. Een voorbeeld hiervan zijn laminaten met opgedampt aluminium. Deze worden nu nog vaak met het restafval ingezameld en verbrand.
  • Met het oog op de toekomst moet worden gekeken of bepaalde laminaten misschien ook kunnen worden gerecycled met nieuwe technologieën, zoals chemische recycling technieken. 

 

Trends en ontwikkelingen

  • Om tot een circulaire oplossing van flexibele meerlaagse verpakkingen te komen, moeten in Nederland en in Europa nog stappen worden gezet. Het KIDV pleit voor een eenduidige definitie van recyclebaarheid, gebaseerd op onderstaande visie van de Ellen MacArthur Foundation. Het KIDV heeft deze visie vertaald naar een definitie voor goed recyclebare verpakkingen. 
    Verpakkingen moeten aan vier voorwaarden voldoen om goed recyclebaar te zijn:
    1. De verpakking is zodanig samengesteld dat deze wordt ingezameld of opgehaald door erkende afvalinzamelaars.
    2. De verpakking moet worden gesorteerd en/of gebundeld in vooraf gedefinieerde stromen voor recyclingprocessen.
    3. Het materiaal wordt in een recyclingproces, op industriële schaal, verwerkt en teruggewonnen tot een grondstof.
    4. De teruggewonnen grondstof heeft een eenduidige samenstelling en kan worden gebruikt bij de productie van nieuwe verpakkingen of producten. Producenten van innovatieve materialen moeten aantonen dat ze in voldoende mate kunnen worden ingezameld en gesorteerd, compatibel zijn met bestaande industriële recyclingprocessen of in voldoende mate beschikbaar zijn om nieuwe industriële recyclingprocessen uit te voeren.

    Gebaseerd op: Ellen MacArthur Foundation 2015, Plastic Recyclers Europe 2018, Europese Richtlijn 94/EG/62
 A circular economy is one that is restorative and regenerative by design and aims to keep products, components and materials at their highest utility and value at all times.” 
Ellen MacArthur Foundation, 2015

  • Via het samenwerkingsverband CRISP wordt in 2019-2020 een onderzoek uitgevoerd naar laminaten door Wageningen Food & Biobased Research. Het laminatenonderzoek moet antwoord geven op vragen over de toepassing van laminaten in verpakkingen, hoe dit anders en/of beter kan om verpakkingen te verduurzamen.

Center for Research in Sustainable Packaging (CRISP) is een samenwerkingsverband van het KIDV met de Universiteit Twente, Universiteit Utrecht en Wageningen Food & Biobased Research. De samenwerking is erop gericht om bedrijven aan meer kennis te helpen over duurzaam verpakken, waarbij de focus ligt op het circulair ontwerpen van verpakkingen.

  • Het KIDV startte in 2019 een zogenoemde Community of Practice over laminaten. Op weg naar circulaire flexibele verpakkingen lopen bedrijven zowel tegen technische beperkingen als tegen institutionele uitdagingen aan. Via samenwerking willen we deze uitdagingen aangaan en uiteindelijk overbruggen. 

In een Community of Practice (CoP) worden verpakkingsuitdagingen gemeenschappelijk aangepakt. De groep wordt gevormd door kennisinstellingen en toonaangevende bedrijven die het voornemen hebben om huidige verpakkingen in Nederland en Europa circulair te maken. Als collectief zal de CoP gezamenlijke keuzes maken en verduurzamingsstappen initiëren. De focus bij de CoP laminaten ligt op verpakkingen voor chips, koffie, snoep en melkpoeder.

  • Het KIDV heeft in 2019 een onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden en alternatieven voor tien typische en veelgebruikte flexibele kunststof laminaat verpakkingen die op dit moment lastig te recyclen zijn. Uit het onderzoek kwamen onder andere onderstaande bevindingen en aanbevelingen.

Bevindingen en aanbevelingen

  • Het merendeel van flexibele kunststoffen op de markt bestaat uit mono-materiaal en/of bestaat uit meer dan 90% polyolefinen. Deze zijn in veel gevallen goed recyclebaar of opnieuw inzetbaar, maar de inzameling en sortering moet beter. Laminaten vormen 20% van de totale hoeveelheid flexibele verpakkingen en daarvoor geldt dat één op één vervanging in de praktijk meestal lastig of niet mogelijk is. De originele materialen zijn specifiek ontworpen en vaak jarenlang geoptimaliseerd voor specifieke toepassingen. Dit maakt het meestal lastig om dit materiaal één op één te vervangen, zonder een van de andere factoren aan te passen. Per situatie moet worden beoordeeld in hoeverre een verandering kritische gevolgen heeft voor de functionaliteit van de verpakking.

  • De alternatieve materialen voor meerlaagse verpakkingen zijn in veel gevallen in de aanschaf niet duurder dan de originele materialen. Echter, in een aantal gevallen wordt de verwerkbaarheid op de bestaande apparatuur en in bestaande processen bemoeilijkt. Dit kan leiden tot vermindering van de lijnsnelheid en mogelijk ook tot meer productie-uitval. Deze kosten kunnen veel impact hebben op de totaalkosten van de product-verpakkingscombinatie.

  • Om de recycling van laminaatverpakkingen in de toekomst te verbeteren, is het van belang dat er meer regie komt over de voorwaarden van goed recyclebare flexibele verpakkingen, zoals bijvoorbeeld met behulp van de ontwerprichtlijnen van CEFLEX. De kunststofverwerkende industrie kan de alternatieve materialen voor laminaten verder ontwikkelen en streven naar verbeterde mono-materialen met PE en PP, ter vervanging van de flexibele meerlaagse materialen. 

CEFLEX is een Europees consortium van meer dan 130 ondernemingen en organisaties die de gehele keten van flexibele verpakkingen vertegenwoordigen. Het KIDV is betrokken bij het opstellen van de ontwerp-richtlijnen, die gericht zijn op de inzameling, sortering en recycling van laminaatverpakkingen, nieuwe end-of-life technologieën en processen en op nieuwe toepassingen van recyclaat, zowel binnen als buiten de markt van verpakkingen.

  • Als hulpmiddel voor bedrijven om te bepalen of een verpakking in het huidige systeem van inzameling en sortering goed recyclebaar is, heeft het KIDV de Recyclecheck Flexibele kunststof verpakkingen opgesteld. De Recyclecheck bestaat uit een beslisboom met vragen en achtergrondinformatie.

Gerelateerd nieuws en evenementen

Nog geen antwoord op uw vraag?

Stel uw vraag via de vraagbaak en wij nemen zo spoedig mogelijk contact met u op.

Altijd op de hoogte blijven?

Schrijf u in voor onze nieuwsbrief en ontvang maandelijkse updates.